مقالات

خدمات مرجع دیجیتالی

فریده اکبرزاده  ۱۳۹۵/۱۲/۱۸
خدمات مرجع دیجیتالی
فریده اکبرزاده
کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی
برخی اعتقاد دارند کتابخانه های دیجیتالی می¬توانند از خدمات متفاوت کتابخانه های سنتی پشتیبانی کنند و در واقع خدمات این کتابخانه ها انعکاسی از خدمات سنتی است. برخی دیگر معتقدند که تاثیر فناوری اطلاعات بر خدمات کتابخانه ها موجب مطرح شدن خدمات جدید، منسوخ شدن پاره ایی از خدمات سنتی و ترکیب برخی خدمات با هم شده است.
امروزه با استفاده از خدمات  مبتنی بر وب، حوزة جغرافیایی خدمات دهی این نوع کتابخانه ها گسترده¬تر شده و امکان استفاده از منابع و خدمات، برای متخصصان زیادی به وجود آمده است.
خدمات مرجع دیجیتالی که از دهه ۱۹۷۰ وارد حوزة کتابداری شده است، خدمات مرجع را به عنوان یک نظام، از طریق اینترنت و معمولا  به وسیلة پست الکترونیکی، فرم های وبی، پیغام دهی همزمان (گفتگوی اینترنتی و ارتباط ویدیویی) و هوش مصنوعی ارائه می دهد. در این نظام، جستجوی پیوسته جزئی از استاندارد خدمات مرجع محسوب می شود که لازمة آن، فراگیری مهارت های تکنیکی بیش تر نسبت به قبل است( 1996 .(Hahn, 
چند تعریف از خدمات مرجع 
کمک هایی که کتابدار مرجع برای دسترسی اطلاعات به جویندگان اطلاعات می کند. رانگاناتان  خدمات مرجع را کارکرد نهایی و غایی هر کتابخانه کوچک و بزرگ می داند. ابرامی خدمات مرجع را جریان برقراری ارتباط بین خواننده و نوشته مورد نیاز وی با صرف کمترین وقت می داند. یاری رسانی های کتابداران مرجع برای دسترسی اطلاعات به جویندگان اطلاعات، خدمات مرجع نام دارد. بنابراین تعریف خدمت مرجع  جریان برقراری ارتباط بین یک خواننده و نوشته یا اطلاع مورد نیاز وی با صرف کمترین وقت است. کمیت و کیفیت این خدمات به نگرش ارائه کننده آن خدمات و نوع کتابخانه ای که خدمات مرجع در آن ارائه می شود بستگی دارد. کمک به خوانندگان در انتخاب آثار خوب مفید این نوع خدمت در مورد منابع چاپی با عنوان کتابدار مرجع مشاور خواننده شکل گرفته است. برای بسیاری از گروه های مراجعان همواره این پرسش مطرح است که مطالعه کدام یک از منابع موجود در کتابخانه برای مورد خاص یا افرادی خاص سودمندتر است. انتخاب کتاب خوب برای اقشار جامعه با اهمیت است و کتابدار مرجع با دانش اندوخته شده شخصی و با استفاده از منابع اطلاعاتی میتواند برای رساندن کتاب مناسب به خواننده مناسب اقدام کند.
ارتقاء جایگاه کتابخانه در جامعه از طریق خدمات مرجع 
تا هنگامی¬که حرکتی حرفه¬ای برای اجتماعی سودمند نباشد، عامل حرکت و شاغلین آن رشته از منزلت اجتماعی برخوردار نخواهند بود. امروزه کتابخانه ¬ها نه با مجموعه¬ای که در اختیار دارند، بلکه با انسانهایی که توان دریافت اطلاعات و انتقال اطلاعات مناسب از هر جا و هر مکان را دارا هستند به منزلت اجتماعی دست می یابند. جایگاه کتابخانه با پاسخ¬های سودمندی که توسط کتابدار مرجع داده شده و تاثیر آن پاسخ ها بر فعالیت-های فردی و اجتماعی تعیین می شود. هوشنگ ابرامی خدمات مرجع را با برچسب گسترش دانش یا توزیع اطلاعات، ستون سوم علوم کتابداری و دانش شناسی معرفی کرده است. 
خدمات مرجع دیجیتالی 
با گسترش روز افزون دسترسی به شبکه های اطلاعاتی در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی، نوعی خدمت با عنوان "خدمات مرجع دیجیتالی" مورد توجه قرار گرفته است. دسترس پذیری، زمان پاسخ دهی، تبادل اطلاعات، فراهم آوری امکان تعامل، آموزش، اعتبار پاسخ ها، متخصصان دوره دیده، حفظ حریم خصوصی، بررسی خدمات، ارائه امکان دسترسی به اطلاعات مربوط از عوامل تأثیر گذار بر کیفیت خدمات مرجع دیجیتال می باشند.
کتابخانه ها برای حفظ موقعیت خود به عنوان ارائهکنندگان پاسخ به نیازهای اطلاعاتی کاربران، سعی میکنند عملکرد خود را با توجه به نیازهای کاربران ارتقا بخشیده و با به کارگیری انعطافپذیرترین ابزارها و شیوهها بهترین پاسخ لازم را ارائه نمایند.
در خدمات مرجع دیجیتالی، نیازهای کاربران از طریق محمل¬های ارتباطی بین کاربر وکتابدار متخصص (محمل¬هایی از قبیل پست الکترونیکی، فرم وبی، گفتگوی اینترنتی، ارتباط ویدیویی و ... ) به کتابخانه ارسال می¬شود و کتابدار متخصص به سؤالات پاسخ می دهد. 
اطلاعات در مرجع دیجیتالی توسط متخصصان اطلاع رسانی بازیابی می شود بنابراین می توان به منابع روزآمد در زمانی کوتاه اما با اعتبار و کیفیت مناسب دسترسی پیدا کرد و پرسش هایی را که به پاسخ تخصصی و دانش تخصصی ویژه نیاز دارند، برای کتابداران خاص یا متخصصین ارسال کرد. امکان استفاده از منابع در قالب های الکترونیکی متفاوت و چند رسانه ای باعث شد تا مرجع دیجیتالی مورد توجه قرار گیرد. خدمات مرجع دیجیتالی از چهار جزء کاربر، رابط کاربر (ابزارهای ارتباطی مانند فرم وبی، پست الکترونیکی، چت، ویدئوکنفرانس)، منابع الکترونیکی و چاپی، و اطلاع رسانان تشکیل شده است.
امکاناتی که توسط فن آوری نوین بوجود آمده است ، خدمات مرجع را از محدوده یک کتابخانه فراتر برده و امکان دسترسی به اطلاعات را بدون محدودیت¬های زمانی و مکانی به وجود آورده است و فرصت‌ها و نیز چالش‌های جدیدی را برای کتابداران و کاربران ایجاد کرده است. کتابداران باید این چالش را غنیمت بشمرند و در جستجوی روش‌های جدید و بهبودیافته برای ارائه خدمات مرجع باشند، به عبارت دیگر ، کتابداران شاهراه اطلاعاتی را در اختیار دارندکه چنانچه توانایی ها و مهارت های خود را مطابق با زمان و فناوری پیش برند، در کار خود موفق خواهند بود.
منابع
1. علی منصوری، علی؛ پشوتنی زاده، میترا. اهمیت میز مرجع دیجیتالی در کتابخانه ها و رهنمودهایی برای طراحی نرم افزار میز مرجع دیجیتالی با تأکید بر خدمات مرجع. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات. دوره ٢١ شماره ٤ تابستان ١٣٨٥ صفحه: 1-18. 
2. ملکی، مژده. مرجع دیجیتالی. <http://www2.atfmag.info/1392/04/11 > 

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم اینجا کلیک کنید.